dyslexie-onder-de-knie

 
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Begrijpend Lezen

Hoe begrijpen en onthouden we wat we lezen?

Het is essentieel om het allergrootste belang van begrijpend lezen in te zien. Het heeft niet veel zin om de woorden op de bladzijde te kunnen ontcijferen zonder te begrijpen wat de woorden, zinnen, paragrafen en hoofdstukken betekenen. Zonder te begrijpen wat we lezen zouden we geen plezier beleven aan lezen en het zou geen doel hebben, en verveling en frustratie zou onvermijdelijk zijn. Bovendien, als we niet begrijpen wat we lezen wordt het onthouden van het gelezene zo veel moeilijker.
 

Wat zijn de vier belangrijke stappen bij het lezen?

  1. Onze ogen volgen de woorden en regels op de bladzijde, van links naar rechts en regel voor regel.
  2. We herkennen de woorden eerst op zichzelf en dan als groep.
  3. We zeggen de woorden in ons hoofd met onze interne stem.
  4. We maken een voorstelling in ons hoofd van wat we lezen, voor de meesten van ons betekent dit een video of plaatjes maken in ons hoofd.

De laatste stap is de sleutel tot begrijpend lezen. Dit betekent dat we wat we lezen helemaal begrijpen, en naar waarde weten te schatten.

Naarmate we onze leesvaardigheid meer ontwikkelen slaan de meesten van ons de derde fase over, waardoor de leessnelheid aanmerkelijk toeneemt.

 

Hoe beïnvloeden oogscanmoeilijkheden het lezen?

De eerste stap in het leesproces is met onze ogen over de woorden te scannen, van links naar rechts en regel voor regel (in hoofdstuk 5 wordt besproken hoe sommige oogscanmoeilijkheden ontstaan). We gaan nu specifiek kijken naar de invloed van oogscanmoeilijkheden op het begrijpend lezen.

Als een kind een oogscanprobleem heeft, dan wordt een groot gedeelte van de concentratie en energie gebruikt om alleen maar langs de woorden en regels te scannen en te proberen de woorden te herkennen. Er is maar een beperkte hoeveelheid energie over om zich te concentreren op de woorden in het hoofd, laat staan om een plaatje of een video te maken zodat hij /zij kan begrijpen wat hij/zij gelezen heeft. Als een kind niet begrijpt wat ie leest zal de concentratie nog verder afnemen.

Daarom zal een persoon met dyslexie, die ook nog een oogscanmoeilijkheid heeft, weinig begrijpen en onthouden van wat hij net gelezen heeft.

Voorbeeld:

Vind een beschrijvend deel van een roman en lees de passage. Leg het boek weg en herinner je de details van de passage.

De methode die je hiervoor gebruikt, zij het onbewust, is de plaatjes of de video die je in je hoofd gemaakt hebt tijdens het lezen, te omschrijven. Hoe meer details je in je plaatje of video in je hoofd hebt, hoe meer je zult begrijpen en des te meer je je zult herinneren.

Sommige mensen maken zeer gedetailleerde plaatjes en video’s in hun hoofd en soms hebben de video’s bijbehorende geluiden, stemmen en sfeer. Een lezer met een levendige fantasie zal ‘special effects’ gebruiken om sfeer aan het verhaal toe te voegen. De verbeeldingskracht van de menselijke geest kent geen grenzen! Het is onbeperkt en dit is waarschijnlijk waarom als ze een film zien van een gelezen boek, mensen vaak vindendat de film niet zo mooi is als het boek. Wanneer we een boek lezen zijn we onze eigen filmregisseur en daarom interpreteert iedereen hetzelfde boek op zoveel verschillende manieren. Dit is de reden dat, als we een boek met vrienden bespreken, we zoveel verschillende invalshoeken te horen krijgen. Dit is misschien het fijnste aan lezen: het voorziet ons van materiaal waarmee onze verbeeldingskracht kan spelen.

Leerlingen met een oogscanprobleem wordt de mogelijkheid om deze prachtige plaatjes en films in onze hoofden te maken, ontzegd omdat er zoveel energie gaat zitten in alleen al het ontcijferen van de woorden.
 

Wat is mechanisch lezen?

Een persoon die niet-begrijpend leest wordt een ‘mechanisch lezer’ genoemd.  Veel mensen met een oogscanprobleem zijn in zekere mate mechanische lezers en maken geen visuele voorstellingen in hun hoofd tijdens het lezen.  Echter, dit is niet de enige reden waarom sommige mensen mechanisch lezen.

 

Als we eenmaal hebben leren lezen en op hetzelfde moment in ons hoofd een film maken van het verhaal, is het vervolgens/daarna onmogelijk dit achterwege te laten.  Echter, de demonstratie hieronder, die weliswaar moeilijk is maar niet onmogelijk, geeft een duidelijk inzicht hoe het is om mechanisch te lezen.

 

 

Voorbeeld:
Vind een beschrijvende passage in een roman en maak voordat je begint te lezen, een plaatje in je hoofd van een plaats die je kent en waaraan je mooie herinneringen hebt.  Dat kan bijvoorbeeld een plaats zijn waar je op vakantie bent geweest, een Sinterklaasviering lang geleden of een kamer in het huis waar je bent opgegroeid en fijne herinneringen aan hebt.  Maak het plaatje heel intens met heel veel kleuren.  Houd dit plaatje goed in je hoofd vast en lees op hetzelfde moment de beschrijvende passage in de roman.  Het kan zijn dat je hersenen beginnen af te dwalen en een plaatje willen maken van het materiaal dat je aan het lezen bent.  Probeer je niettemin te concentreren op het oorspronkelijke plaatje van de plaats die je zoveel plezier gaf. 

 

Aan het einde van de passage zal je waarschijnlijk versteld staan over hoe weinig je je kunt herinneren van de gelezen passage.


Voorbeeld:

Lees het volgende:
Wind pistool over zadel dan sprietig heuvels papierafval onder speciaal, aardappelen

Roer ijskap televisie zakdoeken al naam eronder onmogelijke berg spoor papier en omdraaien almachtig.

 

Dit klinkt niet logisch, toch?  Je kunt de woorden makkelijk herkennen, decoderen, begrijpen en in jezelf zeggen.  Het wordt echter moeilijk als je stap vier probeert uit te voeren, het maken van een interne visuele voorstelling van je interne dialoog.

Welkom in de wereld van de mechanische lezer!

Door het maken van een plaatje van de mooie herinnering waaraan je veel plezier hebt beleefd, blokkeer je het vermogen om een plaatje te maken van wat je aan het lezen bent.  Dit is hetzelfde effect als het niet kunnen maken van een visuele voorstelling en zo kun je je een beetje voorstellen wat het betekent om een mechanische lezer te zijn.

 

 

Waarom lezen mensen op monotone manier en negeren ze leestekens?

Dit heeft ook met mechanisch lezen te maken en heeft dezelfde oorzaak.  Als een persoon mechanisch leest, dwz dat hij/zij alleen maar de woorden decodeert en geen visuele voorstelling in het hoofd maakt, dan zal hij/zij het gelezene niet begrijpen en daardoor is het onwaarschijnlijk dat er met uitdrukking gelezen wordt.  Leestekens zijn er grotendeels voor bedoeld het begrijpend lezen te bevorderen en, als een persoon niet begrijpend leest, zijn leestekens dus niet belangrijk. Dit kan misschien het beste geïllustreerd worden door te letten op de leestekens die gebruikt worden wanneer mensen aan het woord zijn.  De verschillende personages in een verhaal kunnen zich onderscheiden door het gebruik van leestekens. Zo wordt het mogelijk om verschillende stemmen voor verschillende personen te gebruiken en daardoor meer details in onze films te creëren en ons begrip te vergroten.  We kunnen er ook voor kiezen om de spreeksnelheid, accent en de toon van de personen te variëren.

 

Voorbeeld:
Vind een passage van een bladzijde lang, in een roman waar twee of drie personen tegen elkaar praten.  Zet een opnameapparaat naast je.  Maak hetzelfde plaatje waaraan je een leuke herinnering hebt in je hoofd zoals bij het vorige voorbeeld en neem de tijd het goed in elkaar te zetten.  Houd dit plaatje in je hoofd, lees de passage in het boek en leg de opname vast.  Daarna lees je de passage weer en neem je jezelf op, maar deze keer maak je een film in je hoofd van de personen in het verhaal en voeg je intonatie toe aan de stem van elke personage.
 

Luister naar het verschil in je stem als je de twee opnamen vergelijkt.  Heb je dezelfde aandacht gegeven aan leestekens tijdens beide leessessies?  Nu begrijp je waarom mechanische lezers lezen met heel weinig intonatie of expressie in hun stem en waarom ze leestekens negeren. En omgekeerd, als een mechanische lezer een verhaal schrijft worden leestekens ook weggelaten.  Als iemand die het label dyslexie heeft een verhaal schrijft, is het weglaten van alinea’s en leestekens mogelijk een symptoom.  Nu je de voorbeelden hierboven hebt uitgevoerd zul je begrijpen je waarom dit zo gebeurt.

 

Waarom klaagt mijn kind erover dat lezen saai is terwijl hij/zij voorlezen fijn vindt.

Als een kind erover klaagt dat lezen saai is terwijl de ouders leesmateriaal gekozen hebben waarvan ze weten dat het kind erin geïnterresseerd is, veroorzaakt dit grote verwarring en frustratie bij de ouders.  Oogscanmoeilijkheden kunnen in sommige gevallen verklaren wat de oorzaak is.

Als een kind een oogscanprobleem heeft, maakt hij/zij waarschijnlijk geen visuele voorstelling tijdens het voor zichzelf lezen.  Daardoor zal hij/zij er weinig van begrijpen en lezen gewoon saai vinden.  Aan de andere kant, als hij/zij wordt voorgelezen, wordt de oogscanmoeilijkheid omzijlt en is er genoeg energie over om prachtige plaatjes en films te maken in z’n hoofd en helemaal in het verhaal op te gaan. De visuele interpretatie die we maken tijdens het lezen is voor iedereen verschillend.  Sommige mensen maken foto’s of stilstaande filmbeelden in hun hoofd terwijl anderen films of videos maken.  Sommige lezers maken zwart-wit plaatjes terwijl anderen levendige kleuren gebruiken.  Sommigen maken grote plaatjes in hun hoofd en anderen kleine.  Sommige mensen zien twee-dimensionale plaatjes en anderen zien plaatjes in drie dimensies.  Dit zijn een aantal varianten, maar lang niet allemaal.  Echter, als een kind een oogscanprobleem heeft, is het moeilijk om een enigszins interessant plaatje in zijn/haar hoofd te maken. 

Voorbeeld:

Stel je voor dat je op de televisie de spannende film ‘Titanic’ aan het kijken bent en halverwege de film zet iemand de scherpte zo laag dat het beeld verdwijnt en je alleen het geluid nog kunt horen.  Hoe lang blijf je dan kijken?  Niet lang denk ik, want de film wordt erg saai en waarschijnlijk stop je dus met kijken, misschien zet je de tv zelfs wel uit.

Wanneer we een boek lezen, is het belangrijk dat we een visueel plaatje in ons hoofd hebben, een beetje als bij het kijken naar een film.  Als we geen plaatjes zien in ons hoofd wordt het voor iedereen saai en vervelend.